تبلیغات
علمی - هوازدگی
www.elmirg.mihanblog.com

هوازدگی

چهارشنبه 7 بهمن 1388 08:00 ب.ظ

نویسنده : روزبه روزبهانی
ارسال شده در: علوم دوم راهنمایی ،
علوم دوم راهنمایی


  فصل 8 – هوازدگی

هر جا كه سنگ كره یا هوا، ‌آب با موجودات زنده در تماس باشد، در سنگ ها تخریب فیزیكی و شیمیایی بوجود می آید. از این رو سنگ ها در محل خود تغییراتی می كنند كه به آن هوازدگی می گویند. هوازدگی معمولاً موجب تشكیل قشری از مواد نرم و ناپیوسته بر روی سنگ های اصلی می شود و عمل فرسایش یعنی جابه جا كردن مواد آسانتر می كند.
معمولاً هوازدگی را با توجه به عوامل ایجاد آن به دو نوع فیزیكی و شیمیایی تقسیم می كنند.



  هوازدگی فیزیكی :

در این نوع هوازدگی ،‌سنگ ها به قطعات كوچكتر ولی با همان ساختمان و تركیب شكسته و خرد می شوند. به نظر می رسد مهمترین عامل مؤثر در هوازدگی، انجماد آب در داخل درز و شكاف سنگ ها باشد. با عمل انجماد، تقریباً 9 درصد به حجم آب افزوده می شود . هر چه تعداد دفعات انجماد و ذوب در داخل شكاف سنگ ها بیشتر باشد. تخریب سنگ ها سریعتر انجام می گیرد.

 


  فكر كنید :
عمل تخریب سنگ ها توسط یخ زدن آب ، بیشتر در چه مناطقی از زمین و چه فصل هایی از سال صورت می گیرد؟

بیشتر در مناطق كوهستانی و در فصل های پائیز و زمستان بیشتر صورت می گیرد.
 

رشد بلور كانی های ثانویه در میان درز و شكاف سنگ ها، خصوصاً در نواحی بیابانی،‌ممكن است مانند یخ بستن آب سبب ایجاد فشار و در نتیجه خرد شدن سنگ ها می شود. سنگ های زیرین همواره تحت فشار سنگ ها بالایی قرار دارند. با فرسایش سنگ های بالایی، فشار از روی سنگ های زیرین برداشته می شود و قسمت های سطحی این سنگ ها انبساط پیدا می كند. در نتیجه این انبساط ،‌قسمت های سطوحی سنگ پوسته پوسته می شود و به صورت لایه های نازك جدا می شود.

 


  تفسیر كنید‌:
پس از حفر تونل های راه سازی،‌كف تونل دائماً پر از خرده سنگ می شود. علت آن چیست؟

وقتی كه تونل حفر می شود با كندن سنگ ها فشار از روی بعضی از سنگ ها برداشته می شود و در نتیجه سطح آنها بر اثر انبساط كم كم خرد شده و بداخل تونل می ریزد. برای جلوگیری از ریزش باید دیوارها و سقف تونل را با سنگ های مخصوص و سیمان پوشانید.
 



  فكر كنید :
به نظر شما، تغییرات دما روی سنگ هایی كه از یك كانی درست شده اند بیشتر است یا سنگ هایی كه از چند كانی ساخته شده اند؟ دلیل آن چیست؟

سنگ هایی كه از چند نوع كانی درست شده اند. زیرا میزان انبساط و انقباض همه ی كانی ها یكسان نیست. بعضی میزان انبساط بیشتری دارند و بعضی كمتر كه همین موجب اختلاف حجم قسمت های مختلف سنگ شده و آن را متلاشی می كند.
 

هم چنین بر اثر فعالیت های گیاهان و جانوران ،‌.... و انسان نیز هوازدگی انجام می شود. ریشه ی گیاهان برای یافتن مواد معدنی به داخل درزها و شكاف ها فرو می روند و با رشد خود قطعات سنگ ها را از هم جدا می كنند. جانوران ..... با فعالیت های انسانی مانند راهسازی، استخراج از معادن و ... سبب قرارگرفتن ذرات دست نخورده ی سنگ ها و كانی ها در سطح زمین و هوازدگی آنها می شود.  



  هوازدگی شیمیایی:

در هوازدگی شیمیایی، تركیب سنگ ها و كانیها تغییر می كند و در نتیجه آن ، مواد جدید بوجود می آید. هوازدگی شیمیایی است. گر چه آب خالص غیرفعال است ،‌اما وجود مقدار كمی از مواد محلول، آن را فعال می كند. تركیب كانی ها با آب ، یكی از مهم ترین واكنشهای شیمیایی به خصوص در كانیهای سیلیكاتی است. در اثر این واكنش ،‌از فلدسپات ها خاك رس بوجود می آید.
یكی دیگر از عوامل هوازدگی شیمیایی انحلال است. آب یكی از فراوانترین حل كننده ها در طبیعت است. البته باز هم آب خالص سنگ ها و كانیها چندان مؤثر نیست ولی آب با همراه داشتن مقداری كربن دی اكسید خاصیت اسیدی پیدا می كند كه در این صورت قدرت انحلال آن زیاد می شود و می تواند بر بیشتر كانی ها اثر بگذارد و آن ها را تغییر دهد.
سنگ ها و كانیهای محلول در آب در نواحی مرطوب با سرعت بیشتری تخریب می شود.
از راه های دیگر هواشناسی شیمیایی تركیب شدن اكسیژن با كانی هاست. البته وجود آب و گرما سبب سرعت اینگونه واكنشها می شود. به همین جهت ، این نوع هوازدگی در مناطق گرم و مرطوب بیشتر دیده می شود. سنگ ها و كانی های آهن دار زودتر از سایر كانی ها با اكسیژن هوا تركیب شده و ویژگی های خود را از دست می دهند.
موجودات زنده نیز می توانند موجب تغییرات شیمیایی در سطح مواد زمین شوند.
 



  فكر كنید :
كدامیك از استان های ایران،‌آثار باستانی بیشتری دارد؟

فارس - ‌اصفهان – خوزستان  



  آیا رابطه ای بین تعداد آثار باستانی با هوازدگی شیمیایی وجود دارد؟

در مناطقی كه هوازدگی شیمیایی بیشتر باشد بناهای قدیمی زودتر از بین رفته در نتیجه آثار باستانی كمتری وجود دارد.  

 

علوم دوم راهنمایی



  ادامه فصل 8 - جابه جا شدن مواد حاصل از هوازدگی بر اثر كشش زمین

كشش زمین می تواند مواد حاصل از هوازدگی را جابه جا كند. هر ذره ای كه بر اثر هوازدگی از سنگ های اصلی پوسته زمین جدا می شود. دارای انرژی ذخیره شده ای است كه آن را در جهت شیب زمین به حركت در می آورد، كشش زمین پس از باران های سیل آسا و مداوم در دامنه های پر شیب یا در دامنه های كوه هایی كه به علت استخراج موادمعدنی یا جاده سازی شیب تند یافته اند، اثر بیشتر داری دارد. در این ریزش، گاهی توده های بسیار بزرگی از مواد در سراشیبی كوه ها به پایین می لغزد كه به این نوع حركت ها «زمین لرزه» گویند. گاهی زمین لرزه ها، خساراتی را به بار می آورند. كشش زمین حتی در دامنه های كم شیب سبب جابه جایی مواد می شود كه به آن جنبش كند مواد یا «خزش» می گویند، رطوبت مواد هوا زده،‌این نوع جنبش را تسریع می كند.



  خاك :

حاصل عمل هوازدگی،‌بوجود آمدن خاك است. جز گیاهان تك سلولی ساكن آب و گلسنگ ها بقیه ی گیاهان به خاك نیاز دارند از این رو خاك راپلی بین دنیای زنده و دنیای غیرزنده می دانند. برای تشكیل خاك هوازدگی فیزیكی و شیمیایی هر دو مؤثرند.

 


  فكر كنید :
مقدار خاك یك منطقه به عواملی چون آب و هوا، نوع سنگ های محل،‌مدت زمان ،‌شیب زمین و تعداد جانداران آن منطقه بستگی دارد. آیا می توانید نقش هر یك از عوامل بالا را در تشكیل خاك توضیح دهید.

آب و هوا‌: نوع آب و هوا در عمل هوازدگی بسیار مؤثر است مثلاً‌ آب و هوای گرم و مرطوب هوازدگی شیمیایی سریعتر از بیابان ها است.
نوع سنگ : مقاومت همه سنگ ها در برابر هوازدگی یكسان نیست. بعضی مقاومت كمتری دارند و زود متلاشی می شوند مثل سنگ آهك كه سرعت تشكیل خاك را زیاد می كنند اما بعضی از سنگ ها بسیار مقاوم هستند و دیرتر متلاشی می شود و سرعت تشكیل خاك در آن حاكم است.
محل : مواد وقتی در قسمت سطحی زمین و در معرض آب و هوا باشند زودتر متلاشی و به خاك تبدیل می شوند.
مدت زمان : هر چه زمان طولانی تر باشد مواد بیشتری دچار هوازدگی شده و خاك بیشتری حاصل می شود.
شیب زمین: هر چه شیب زمین بیشتر باشد مواد بر اثر لغزه زمین حركت و به هم برخورد كرده و به ذرات كوچكتر تبدیل شده و سرعت تشكیل خاك را بیشتر می كنند.
 

خاك علاوه بر مواد معدنی ،‌یعنی همان موادی كه بر اثر هوازدگی سنگ ها بوجود می آیند دارای مواد آلی نیز هستند. نخستین تغییر مهمی كه پس از خرد شدن سنگ ها رخ می دهد، رویش گیاهان است. گیاهان نیز فرآیندهای هوازدگی را تسریع می كنند و تا حدی مانع از جا به جا شدن خاك توسط آب و باد می شوند.
وقتی گیاهان می میرند اجزای آنها تجزیه می شود. پس از مدتی این مواد تجزیه شدنی به درجه ای می رسند كه دیگر صورت اولیه ی گیاه در آنها مشخص نیست و به این مواد گیاخاك می گویند. هر چه رنگ خاك تیره تر باشد،‌مقدار نسبی گیاخاك آن بیشتر است. هر چه مقدار گیاخاك در منطقه ای زیادتر باشد، جمعیت جانداران خاك بیشتر خواهد بود، زیرا در آن مواد لازم برای زیستن وجود دارد. گیاخاك قدرت نگهداری آب در خاك را افزایش می دهد و تا درجه معینی فضای بین ذرات را هم كه محل نفوذ هواست زیاد می كند. گیاخاك بر خاصیت اسیدی خاك می افزاید و با این عمل مقدار مواد محلول را بیشتر می سازد.
از مهم ترین مواد معدنی خاك ها ذرات رس هستند. ذرات رس مواد محلول مورد نیاز گیاه را به خود جذب می كنند و در موقع لزوم در اختیار گیاه قرار می دهند.
 



  افق های خاك :

خاك كامل باید حداقل دارای سه افق مشخص باشد. این افق ها،‌از سطح به عمق با حروف A، B، C نمایش داده می شوند.
افق A لابه لای سطحی خاك است. رنگ این افق به علت وجود گیاخاك فراوان تیره رنگ است.
در این منطقه مقداری ماسه هم وجود دارد ولی ذرات رس و مواد محلول آن كم است. زیرا باران و آبیاری این مواد را به افق B می برند.
افق B در زیر A قرار دارد. این افق یا گیاخاك ندارد یا بسیار كم دارد ولی مقدار رس و مواد محلول آن زیاد است. افق C مستقیماً روی سنگ های اصلی پوسته ی زمین قرار می گیرد و بیشتر از قطعات سنگ هایی تشكیل شده كه كم تر هوازده شده اند.

 


  خاك مناطق مختلف :

در مناطق كوهستانی ،‌خاك معمولاً كم ضخامت و سنگ های تجزیه نشده ی فراوان دارد. در بیشتر مناطق كوهستانی، به علت شیب زیاد،‌خاك تشكیل نمی شود. خاك جنگل هم ضخامت كمی دارد و هم حاصلخیزی چندانی ندارد. زیرا جنگل در مناطقی بوجود می آید كه بارندگی زیاد سبب شست و شوی مواد محلول در خاك می شود. خاك علفزارها حاصلخیز از خاك جنگل است. لایه ی سطحی خاك قطور بوده و گیاخاك فراوان دارد. هم چنین مقدار بارندگی در علفزارها زیاد است. خاك بیابانها از نظرداشتن مواد محلول غنی ترین خاك است ولی به علت كمی هوازدگی شیمیایی، خاك بیابانها معمولاً نازك و بصورت تكه تكه اند. این نوع خاك، مواد آلی ندارند.  



  حاصلخیزی خاك :

حاصل خیزی خاك یعنی میزان توانایی آن در پرورش دادن گیاهی كه بطور مستقیم یا غیرمستقیم غذای انسان را تشكیل می دهند. عوامل مؤثر در حاصل خیزی خاك عبارت است از :
1 – املاح : غذای گیاهان شامل عناصر شیمیایی است كه از تركیب آن ها،‌مولكول های مواد آلی پدید می آیند. مهم ترین عناصر عبارتند از : نیتروژن ، پتاسیم و فسفر كه نیاز گیاهان به این سه عنصر بسیار فراوان تر از سایر عناصراست. به غیر از عناصر فوق عناصر دیگری مانند منیزیم ، كلسیم ،‌آهن ، گوگرد،‌ید ،‌سدیم ،‌مس و نیز باید در خاك وجود داشته باشد.
2 – آب :‌آب مهم ترین ماده ی است كه باید در خاك وجود داشته باشد. زیرا آب سبب جابه جایی مواد مورد نیاز در سلول های گیاهی می شود . مواد دفعی را از آن دور می سازد.
3 – تركیب شیمیایی خاك : خاك ها ممكن است اسیدی یا بازی باشند برخی از گیاهان در محیط اسیدی و برخی در محیط بازی خوب رشد می كنند.
4 – جانداران تجزیه كننده :‌اهمیت و ارزش تجزیه كننده ها از قبیل باكتریها و قارچ ها در خاك بسیار زیاد است.
 



  فكر كنید :
1 - كشاورزان قبل از كشت ،‌زمین خود را شخم می زنند ، آیا می دانید ؟ چرا؟

برای اینكه فاصله بین ذرات بیشتر شود تا آب و هوا به آسانی در خاك نفوذ كند و جنب و جوش موجودات ذره بینی زیاد گردد باقی مانده گیاهان و حیوانات زودتر پوسیده می شوند و زمین تقویت می گردد.  



  2 – برخی از كشاورزان یك گیاه را دو با ر متوالی در یك زمین نمی كارند. آیاعلت آن را می دانید؟

به علت شیوع آفات و امراض و ازدیاد علف های هرز و كم شدن گروهی از مواد غذایی خاك و به هم خوردن تعادل مواد غذایی در خاك رویی و خاك زیرین باید تناوب كشت صورت بگیرد.
 



  فكر كنید :
آیا یك كشاورز باید بداند كه خاك مزرعه اش اسیدی است یا بازی؟‌چرا؟

بله،‌زیرا كه میزان اسیدی یا بازی بودن خاك از حدمعمول بیشتر یا كمتر باشد. گیاه در آن رشد چندانی ندارد. و نیز بعضی از گیاهان در خاك های اسیدی بهتر رشد می كنند و بعضی در خاك های بازی رشد می كنند.  

 

 




دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: - -